Skolyozda üç boyutlu egzersiz (Schroth): ergenlikte ve yetişkinlikte dikkat edilecekler

Kısa cevap: Skolyoz, omurganın yana eğrildiği ve omurların aynı zamanda kendi ekseni etrafında döndüğü üç boyutlu bir eğriliktir. Schroth yöntemi, bu üç boyutlu yapıya göre seçilen düzeltici pozisyonlar, özel solunum ve kas çalışmalarından oluşan, skolyoza özgü bir egzersiz yaklaşımıdır. Ergenlikte amaç büyüme döneminde eğriliğin ilerlemesini izlemek ve önlemeye çalışmak; yetişkinlikte ise ağrıyı, duruşu ve günlük işlevi yönetmektir.

Skolyoz nedir, nasıl ölçülür?

Skolyoz, ayakta çekilen röntgende omurgadaki yana eğriliğin Cobb açısıyla ölçülmesi ve bu açının 10 derecenin üzerinde olmasıyla tanımlanır; 10 derecenin altındaki eğrilikler normal varyasyon kabul edilir. Ergenlik dönemindeki skolyozların çoğunda neden bilinmez; buna adolesan idiyopatik skolyoz denir. Kötü oturmak ya da ağır çanta taşımak skolyoza neden olmaz.

10–16 yaş arasındaki çocukların yaklaşık yüzde 2’sinde skolyoz görülür. Bunların yaklaşık dörtte üçü 10–20 derece arasındaki hafif eğriliklerdir. Skolyoz kız çocuklarında daha sık görülür ve daha belirgin seyreder.

Fark edilen ilk belirtiler

• Omuzlardan birinin daha yüksek olması
• Kürek kemiklerinden birinin daha belirgin olması
• Bel çizgisinde ve kalça hizasında farklılık
• Öne eğilince sırtın bir tarafında kabarıklık (kaburga çıkıntısı)

Skolyoz çoğu zaman ağrı yapmadığı için bu belirtileri genellikle aile ya da okul taraması fark eder.

Ergenlikte: büyüme dönemi neden önemli?

Skolyoz neredeyse yalnızca büyüme döneminde ilerler. İlerleme riski eğriliğin büyüklüğüne ve iskeletin ne kadar olgunlaştığına bağlıdır. İskelet olgunluğu, röntgende leğen kemiğindeki büyüme plağına bakılarak Risser evresiyle (0–5) değerlendirilir: 0 büyümenin sürdüğünü, 5 tamamlandığını gösterir.

Örneğin 20–29 derecelik bir eğrilik, büyümenin başındaki (Risser 0–1) bir gençte yaklaşık yüzde 68 olasılıkla ilerlerken, büyümesi ilerlemiş (Risser 2–4) bir gençte bu olasılık yaklaşık yüzde 23’tür. Bu yüzden büyüme döneminde omurga genellikle 4–6 ayda bir kontrol edilir.

Ergenlikte tedavi seçenekleri

• Yakın takip: hafif eğriliklerde düzenli kontrol
• Skolyoza özgü egzersizler (Schroth gibi): eğriliğe göre seçilen düzeltici egzersizler ve solunum
• Korse: büyüme süresince eğriliğin artmasını önlemeye yönelik, hekimin önerdiği durumlarda
• Ameliyat: çok belirgin ve ilerleyen eğriliklerde

Tedavi kararını ortopedi hekimi; eğriliğin derecesine, iskelet olgunluğuna ve gencin ve ailenin tercihlerine göre verir. Uluslararası skolyoz derneği SOSORT’un kılavuzu, skolyoza özgü egzersizleri tedavi seçenekleri arasında sayar ve korse gereken durumlarda korseyle birlikte uygulanmasını önerir. Bu egzersizlerin etkinliğine dair iyi tasarlanmış çalışmaların sayısı henüz sınırlıdır; bu yüzden egzersiz, hekim takibinin ve gerektiğinde korsenin yerine değil, yanında yer alır.

Yetişkinlikte: farklı hedefler

Büyüme tamamlandıktan sonra eğrilik genellikle belirgin şekilde değişmez; 50 dereceyi aşan büyük eğrilikler ise yetişkinlikte de yavaş ilerleyebilir. Yetişkinlerde ayrıca yaşla birlikte disk ve eklemlerdeki değişikliklere bağlı, özellikle bel bölgesinde yeni bir skolyoz (dejeneratif skolyoz) gelişebilir.

Yetişkinlikte Schroth egzersizlerinin hedefi eğriliği düzeltmekten çok; ağrıyı yönetmek, gövde dengesini ve dayanıklılığını artırmak, düzeltilmiş duruşu günlük hayata taşımak ve solunumu desteklemektir.

Schroth yöntemi nasıl çalışır?

• Eğri tipinin belirlenmesi: egzersizler kişinin eğri tipine göre seçilir
• Üç boyutlu düzeltme: gövde uzatma, kaydırma ve döndürmeyle düzeltici pozisyona getirilir
• Rotasyonel solunum: nefes, göğüs kafesinin çökük tarafına yönlendirilir
• Kas aktivasyonu: düzeltilmiş pozisyon gövde kaslarıyla aktif olarak korunur
• Ayna ve dokunsal geri bildirim: doğru duruşu algılamak öğrenilir
• Günlük hayata aktarma: oturma, ayakta durma ve taşıma sırasında düzeltilmiş duruş

Yöntemi 1920’lerde Almanya’da, kendisi de skolyozlu olan Katharina Schroth geliştirdi. Egzersizler önce birebir seanslarda öğrenilir; asıl ilerleme ise düzenli ev çalışmasıyla sağlanır.

Skolyozda spor yapılabilir mi?

Evet. Spor skolyozu durdurmaz, ama genel kondisyonu, sırt kaslarını ve kendini iyi hissetmeyi destekler; SOSORT kılavuzu da skolyozlu çocuk ve gençlerin spor etkinliklerine devam etmesini önerir. Korse kullananlarda sırt kaslarını güçlendirmek ayrıca önemlidir.

Psikolojik destek de önemli

Ergenlik, görünüşün ve arkadaş çevresine uyumun çok önemli olduğu bir dönemdir; uzun süren takip ve korse kullanımı gençleri zorlayabilir. Gencin kaygılarını ciddiye almak, onu kararlara katmak ve aynı süreçten geçen akranlarıyla tanışmasını sağlamak uyumu kolaylaştırır.

Fizyoterapi nasıl yardımcı olur?

Değerlendirmede hekiminizin raporunu ve röntgenlerinizi inceler; eğri tipini, Cobb açısını ve Risser evresini not ederiz. Schroth programı eğriliğinize göre kurulur ve hekim takibiyle uyumlu ilerler. Ayrıntılar için Schroth 3B Skolyoz Tedavisi ve Duruş ve Skolyoz için Klinik Pilates sayfalarımıza göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Skolyoz egzersizle tamamen düzelir mi?

Egzersizin amacı eğriliğin ilerlemesini önlemeye çalışmak, duruşu ve gövde dengesini geliştirmektir. Sonuç eğriliğin tipine, derecesine, yaşa ve düzenli çalışmaya göre değişir; omurganın tamamen düzleşmesi gerçekçi bir beklenti değildir.

Skolyozlu çocuk okul çantası taşıyabilir mi?

Evet. Okul çantası skolyoza neden olmaz. Yine de çantayı iki omuzda taşımak ve ağırlığını makul tutmak sırt rahatlığı için iyidir.

Yetişkinlikte Schroth’a başlamak için geç mi?

Hayır. Yetişkinlerde de Schroth egzersizleri ağrıyı yönetmek, duruşu ve gövde dayanıklılığını geliştirmek için uygulanabilir.

Kaynaklar

• Skoliose im Jugendalter — gesundheitsinformation.de (IQWiG), 2024.
• 2016 SOSORT guidelines: orthopaedic and rehabilitation treatment of idiopathic scoliosis during growth — Negrini S. ve ark., Scoliosis and Spinal Disorders, 2018.